Últimos artículos de ciencia

Peinliche Momente oder belastende Erlebnisse einfach aus dem Gedächtnis streichen – geht das überhaupt? Johannes Gräff vom Brain Mind Institute der EPFL in Lausanne hat mit seinem Team bei Mäusen jene Zellen untersucht, in denen Erinnerungen gespeichert werden, und dort einen molekularen Schalter eingebaut. Warum das beim Menschen trotzdem noch nicht funktioniert und welche Rolle die Therapie spielt, zeigt dieser Beitrag – und am Ende kannst du testen, wie du selbst mit schwierigen Erinnerungen umgehst.

Almost everyone has a memory they would happily get rid of: an awkward moment, a painful scene, something that keeps coming back at the worst possible moment, often late at night. Johannes Gräff, a neuroscientist at EPFL in Lausanne, studies whether such memories can really be deleted. His answer is yes, in principle, but with a catch that matters a lot once you move from mice to people — and at the end you can check how you deal with your own difficult memories.

Z pokładu statku słychać niewiele, ale pod powierzchnią wody jego praca brzmi zupełnie inaczej. Hałas maszyn i śrub utrudnia zwierzętom morskim porozumiewanie się, nawigację i szukanie pożywienia. Europejski projekt LOWNOISER chce go ograniczyć, nie odbierając statkom wydajności. Badacze spotkali się w Katanii, przygotowują pomiary na norweskim statku i nasłuchują morza światłowodem — a na końcu sprawdzisz, jak uważnie ty wsłuchujesz się w świat wokół siebie.

Panele słoneczne i turbiny wiatrowe to tylko część energetycznej układanki. Żeby zielony prąd mógł płynąć bez przeszkód, sama sieć potrzebuje nowych urządzeń. Badacze z europejskiego projektu SSTAR zastąpili klasyczny transformator z magnetycznym rdzeniem elektroniką mocy i sprawdzili, czy taki układ poradzi sobie z wysokim napięciem. Wyniki testów są obiecujące — a na końcu możesz sprawdzić, czy masz w sobie żyłkę inżyniera sieci przyszłości.

Tworzywa w izolacji kabli wysokiego napięcia czy w wytrzymałych kompozytach projektuje się tak, by po utwardzeniu już nigdy się nie topiły. To zaleta w codziennej pracy i spory kłopot, gdy przychodzi czas na recykling. Zespół europejskiego projektu VIT sprawdzał, czy da się pogodzić jedno z drugim, i opracował materiały, które same sygnalizują uszkodzenia zmianą koloru, a po podgrzaniu można je przetworzyć ponownie — a na końcu sprawdzisz, ile jest w tobie inżyniera materiałowego.

Ta sama prośba sformułowana odrobinę inaczej i model językowy odpowiada zupełnie inaczej. Według zespołu projektu QuantPi to najczęstszy problem, który wychodzi w testach generatywnej sztucznej inteligencji. Badacze opracowali platformę, która sama tworzy testy, wyłapuje niestabilność i stronniczość, a wyniki zamienia w dokumentację dla audytorów. Sprawdzili ją także na systemie polecającym kandydatów do pracy — a na końcu możesz sprawdzić, jak bardzo ufasz odpowiedziom AI.

Na obszarach wiejskich mieszka co czwarty obywatel Unii Europejskiej, a same te tereny zajmują trzy czwarte jej powierzchni. To tam kobiety pracujące w rolnictwie wymyślają małe, lokalne biznesy: od ręcznie robionego mydła po gospodarstwo edukacyjne. Europejski projekt GRASS Ceiling sprawdzał, co pomaga im ruszyć z miejsca, a co je blokuje, i doszedł do wniosków, które przydadzą się każdemu, kto myśli o własnej firmie — a na końcu możesz sprawdzić, ile masz w sobie z przedsiębiorcy.

Zimą nadmiar, latem niedobór – ten rytm przez lata wyznaczał życie na wyspach Morza Śródziemnego. Dziś coraz częściej przerywają go gwałtowne ulewy i nagłe powodzie. Na greckiej Skiathos zespół projektu NURISH chce zamienić ten kłopot w zasób: oczyszczać ścieki w sztucznych mokradłach zasilanych słońcem i zatrzymywać deszczówkę na wypadek pożarów, sięgając przy tym po lokalny kamień i dawne szlaki wodne — a na końcu możesz sprawdzić, jak ty traktujesz wodę na co dzień.

Kiedy myślimy o satelitach w transporcie, przed oczami staje nam zwykle nawigacja w telefonie. Europejski projekt SPATRA pokazuje, że z orbity da się zrobić znacznie więcej: dane z obserwacji Ziemi, wsparte sztuczną inteligencją, pomagają pilnować temperatury szyn kolejowych i rozładowywać zatory na przejściu granicznym w Serbii. Cel jest prosty — bezpieczniejszy, sprawniejszy i bardziej przyjazny dla środowiska transport lądowy — a na końcu możesz sprawdzić, jakim jesteś podróżnikiem w świecie danych.

Mięso hodowane ma przed sobą trzy poważne przeszkody: koszty, skalę produkcji i smak, który wciąż nie dorównuje tradycyjnemu. Zespół europejskiego projektu PROFUSE postanowił zająć się tym, co w steku najważniejsze, czyli tkanką mięśniową. Badacze opracowali suplement przyspieszający dojrzewanie komórek mięśniowych oraz linię bydlęcych komórek bez modyfikacji genetycznych, a pierwsze testy u producentów przyniosły niższe koszty na kilogram — a na końcu możesz sprawdzić, jak otwarty jesteś na jedzenie przyszłości.

Torfowiska i laguny przybrzeżne zajmują niewielki skrawek Europy, a mimo to magazynują dwutlenek węgla, łagodzą powodzie, oczyszczają wodę i dają schronienie wielu gatunkom. Od dziesięcioleci są jednak osuszane i zanieczyszczane. Nowe sprawozdanie projektu BioAgora podpowiada, jak je oceniać, monitorować i odtwarzać, i przekonuje, że samo liczenie gatunków to za mało, bo liczy się to, jak mokradło działa — a na końcu możesz sprawdzić, czy patrzysz na przyrodę jak uważny badacz terenowy.

Rozwijająca się siatkówka przypomina z bliska zatłoczony dworzec: komórki nerwowe ruszają naraz, mijają się, zawracają i wybierają zaskakujące trasy. A jednak na końcu powstaje precyzyjnie ułożona tkanka. Zespół Caren Norden przez ponad sześć lat podglądał ten proces w przezroczystych zarodkach danio pręgowanego i odkrył, że neurony kierują się sygnałami od sąsiadów, a niektóre ich ruchy chronią dojrzewającą tkankę — a na końcu możesz sprawdzić, jak ty odnajdujesz się w twórczym chaosie.

Drobinki tlenku żelaza potrafią udawać naturalne enzymy, a do tego słuchają poleceń magnesu. Brzmi jak przepis na cudowny katalizator, ale od efektownego wyniku w laboratorium do bezpiecznego zastosowania droga jest długa. Europejski zespół z Saragossy przestał mnożyć kolejne cząstki i przyjrzał się ich powierzchni. Wniosek pasuje nie tylko do nauki o materiałach: najmocniejsza reakcja nie zawsze jest najlepsza — a na końcu sprawdzisz, czy ty też umiesz szukać złotego środka.

Na statku pasażerskim wiele osób dzieli te same pokłady, restauracje i powietrze z wentylacji, a gdy pojawia się choroba zakaźna, nie da się po prostu wysiąść. Europejski projekt HEALTHY SAILING szukał sposobów, by wcześniej wyłapywać ogniska zachorowań na morzu i sprawniej na nie reagować: od elektronicznego nadzoru i sztucznej inteligencji po szkolenia z rozszerzoną rzeczywistością. Jego wytyczne przeszły już prawdziwą próbę — a na końcu można sprawdzić, czy w podróży dbasz o zdrowie jak świadomy pasażer.

Rachunki za ogrzewanie i prąd potrafią zjeść sporą część studenckiego budżetu, a czynsze w wielu miastach wciąż idą w górę. Unijny projekt PREFIGURE sprawdza, jak ocieplać i odnawiać europejskie mieszkania tak, by na zielonej transformacji nie tracili najsłabsi. Badacze pracują w 11 miastach, wysyłają w trasę mobilne laboratorium i analizują ankietę z udziałem ponad 25 000 osób — a na końcu można sprawdzić, czy własne nawyki mieszkaniowe są naprawdę energooszczędne.

Barwienie tkanin należy do najbardziej szkodliwych dla środowiska etapów produkcji ubrań: zużywa ogromne ilości wody, a spora część barwnika i tak trafia do ścieków zamiast na materiał. Zespół prof. Filipe Natalio z Uniwersytetu NOVA w Lizbonie szuka zupełnie innej drogi i chce, żeby bawełna nabierała koloru jeszcze na roślinie, w trakcie wzrostu. Projekt HYDROCOLTON łączy chemię, biologię roślin i uprawy hydroponiczne — a na końcu można sprawdzić, czy twoja szafa sprzyja modzie przyjaznej środowisku.

Kable światłowodowe, które już leżą na dnie morza wzdłuż niemal każdego wybrzeża, mogą zacząć pilnować ludzi na lądzie. Zespół z Uniwersytetu w Alcalá w ramach projektu SAFE pokazał, że jedno włókno da się zamienić w sieć tysięcy czujników, które wyczuwają nadciągające tsunami, i to wielokrotnie taniej niż boje czy sejsmometry na dnie oceanu. To historia o fizyce, morzu i rachunku kosztów — a na końcu można sprawdzić, czy myślisz jak twórca systemów ostrzegania.

Polubienia, komentarze i zdjęcia z wyjazdu mogą mieć większy wpływ na wybór kierunku wakacji, niż się wydaje, ale nie u wszystkich tak samo. Amerykańscy badacze przeanalizowali odpowiedzi ponad 2800 podróżnych z czterech pokoleń i sprawdzili, kto planuje wyjazdy z myślą o reakcjach w sieci. Wyniki potrafią zaskoczyć, zwłaszcza w przypadku pokolenia Z i pokolenia X — a na końcu można sprawdzić, na ile twoje własne plany podróżne zależą od mediów społecznościowych.

Ludzki mózg działa wyłącznie dzięki reakcjom chemicznym, a mimo to bywa nazywany najpotężniejszym komputerem na świecie. Europejski projekt CORENET sprawdził, czy na podobnej zasadzie można liczyć w laboratorium: sieci reakcji chemicznych w mikrofluidycznych reaktorach przetwarzały dane, a sztuczna inteligencja odczytywała z nich odpowiedzi. To przykład badań, w których chemia, informatyka i analiza danych spotykają się przy jednym stole — a na końcu można sprawdzić, czy taki styl pracy pasuje do ciebie.

Pożar lasu albo powódź to chaos: dym, woda, zerwane linie telefoniczne i dziesiątki ekip, które muszą działać razem. Finansowany przez Unię Europejską projekt OVERWATCH łączy dane z satelitów i dronów, sztuczną inteligencję oraz rzeczywistość rozszerzoną, żeby ratownicy szybciej rozumieli, co dzieje się w terenie. System sprawdzano podczas ćwiczeń w Portugalii i w Polsce. Oto, jak działa i czego uczy — a na końcu można sprawdzić, czy dobrze odnajdujesz się w sytuacji, gdy liczy się każda informacja.