
Bir MR görüntüsü beyin tümörünün nerede olduğunu ve ne kadar büyük olduğunu gösterir. Peki kanserin ne kadar tehlikeli olduğunu ve tedavinin işe yarayıp yaramayacağını da söyler mi? Giacomo Annio tümörleri titreşimlerle test ediyor: baş bölgesine yerleştirilen, telefon boyutundaki bir cihaz dokunun sert mi yoksa yumuşak mı olduğunu gösteriyor. Sonuç şaşırtıcı, çünkü en saldırgan glioblastomlar çevrelerinden daha yumuşak — ve bu hikâye daha derine bakmakla ilgili olduğu için, sonunda görünüşe göre mi karar verdiğini kendin sınayabilirsin.
Bir MR görüntüsü beyin tümörünün ne kadar büyük olduğunu ve tam olarak nerede bulunduğunu gösterebilir. Doktorun çoğu zaman en çok ihtiyaç duyduğu şeyde ise daha az yardımcı olur: tedavinin işe yarayıp yaramayacağını belirleyen tümörün biyolojik özellikleri. Görüntü nerede ve ne kadar büyük olduğunu söyler, ama tümörün nasıl bir tümör olduğu hakkında pek bir şey söylemez.
Marie Skłodowska-Curie Eylemleri programının bursiyeri Giacomo Annio bu boşluğu doldurmaya karar verdi. GLIOBID projesinde beyin tümörlerinin en saldırgan grubu olan glioblastomları inceledi. Aracı manyetik rezonans elastografi. Üç yıllık projeyi klinik verilerin geldiği Oslo Üniversite Hastanesi koordine etti. Klinik öncesi araştırmalar Stanford Üniversitesi’nde yürütüldü.
Fikir basit: tümöre yalnızca bakmak yerine, dokunulduğunda nasıl olduğunu öğrenmek. “Elastografi, [tümör] dokusunun ne kadar sert ya da yumuşak olduğunu ölçer,” diyor Annio. Eklediği gibi, tümörün nasıl davrandığına, tedaviye direnip direnmediğine ve çevre dokuya sızıp sızmadığına dair ipuçlarını tam da bu özellikler veriyor.
Araştırmacıya göre bu yöntem doktorların tümöre yeni bir bakış açısıyla bakmasını ve sıradan bir görüntünün izin vermediği biçimde fiziksel özelliklerini analiz etmesini sağlıyor.
Ekipmanın kendisi devasa bir makineye hiç benzemiyor. Elastografi cihazı bir cep telefonu büyüklüğünde. Doktor onu hastanın başına yerleştiriyor, cihazın titreşimleriyle beyne gönderdiği dalgaları ise bir MR tarayıcısı görüntülüyor.
Tasarım Amerikan şirketi Quality Electrodynamics tarafından geliştiriliyor, Alman Siemens ise bunu kendi tarayıcılarında ticarileştiriyor. Çözüm ilk hastanelerde görünmeye başlıyor. Ancak bu her şeyin hazır olduğu anlamına gelmiyor. “Beyin tümörleri için uyarlamak özel bir zorluk,” diye itiraf ediyor Annio.
GLIOBID yoktan var olmadı. İki önceki projeye dayanıyor: elastografiyi geliştiren FORCE ve onu beyin tümörlerine uygulayan ImPRESS. Annio her iki ekibin de parçasıydı.
Araştırmacı bursunun ilk iki yılını Stanford Üniversitesi Radyoloji Bölümü’nün Moleküler Görüntüleme Programı’nda geçirdi. Orada 3D baskı ve özel olarak hazırlanmış elektronikle kendi elastografi cihazını yaptı; bu, Stanford’daki türünün ilk örneğiydi. Cihaz bir MR tarayıcısına takıldı ve farelerde beyin tümörlerini incelemek için kullanıldı.
Stanford’daki çalışmanın önemli bir sonucu bir patent. Ekip bir teranostik ajan, yani tedaviyle tanıyı birleştiren ve MR’da görülebilen bir molekül için patent aldı. “Bu molekül, tümörün mekaniğini değiştiren bir bileşen salıyor ve damarları tam tümörün bulunduğu yerde açıyor,” diye anlatıyor Annio. Daha geniş damarlar, tümöre daha fazla tedavinin ulaşması demek.
Elastografi dokuda neler olduğunu izlemeyi de mümkün kıldı. “Elastografi sayesinde tümörün mekanik özelliklerinin tedavinin ulaştırılmasını nasıl etkilediğini görebildik,” diyor araştırmacı. Ona göre bu bir ilk: “Daha önce kimse bunu yapmamıştı.”
Şimdiye kadarki sonuçlar hayvanlarla ilgili, ama yönü iyi gösteriyor. Kısaca:
Tedavinin etkililiği şimdiye kadar yalnızca farelerde gösterildi. Bu hâlâ klinik öncesi aşama.
Çalışmanın ikinci bölümü insan verilerine dayandı. Oslo Üniversite Hastanesi’ndeki bir klinik çalışmaya glioblastomlu 200 hasta katıldı. Glioblastomların kuralı bozduğu ortaya çıktı. “Çoğu kanser çevre dokudan daha sertken, beyindeki glioblastomlar daha yumuşak,” diyor Annio.
Araştırmacı, bir tümörün ne kadar saldırgan olduğunu değerlendirirken ‘sıkıştırılabilirlik’ dediği viskozitesinin sertliğinden daha önemli olabileceğine inanıyor. Başka bir deyişle: tümörün sert olup olmaması kadar, ne kadar iyi sıkıştırılabildiği de önemli.
Elastografi ayrıca tümörün içindeki damarlara ışık tutuyor ve doktorların beyin içinde biriken basıncı izlemesini sağlıyor. Büyüyen bir tümör damarlarını sıkıştırır; bu dar alanda damarlar kanı, oksijeni, besinleri ya da tedaviyi düzgün biçimde ulaştıramaz.
Yöntem, daha sık görülen beyin tümörlerinden biri olan menenjiyoma da genişletildi. Oslo Üniversite Hastanesi Fizik ve Hesaplamalı Radyoloji Bölümü başkanı ve proje koordinatörü Kyrre Eeg Emblem, bu çalışmanın pratik yanına dikkat çekiyor. Açıkladığına göre, “fiziksel kuvvetlerin değerlendirilmesi, beyin cerrahının ameliyatı planlamasını sağlıyor”; çünkü tümörün çıkarılmasının kolay mı yoksa zor mu olacağı gözden geçiriliyor.
Sıradan bir MR görüntüsü beyin tümörünün şeklini ve yerini gösterir, elastografi ise fiziksel özellikleri hakkında bilgi ekler. GLIOBID projesinde glioblastomların çevre dokudan daha yumuşak olduğu ortaya çıktı ve belirleyici olan şey sıkıştırılabilirlikleri olabilir. Farelerde elastografinin patentli bir teranostik molekülle birleştirilmesi lezyonları küçülttü ve hayatta kalmayı artırdı. Tedavi sonuçları şimdilik hayvanlarla ilgili, ama yön açık: bir tümörün dokunulduğunda nasıl olduğuna göre ayarlanmış tedavi.
5 soru · bir dakika